Goed wonen vraagt om een huis dat ruimte biedt aan wat je nodig hebt en meebeweegt als je behoeftes veranderen, maar ook een straat waarin je je buren spreekt en een wijk waar je trots op bent.

Hoe we in Nederland allemaal zo fijn mogelijk kunnen wonen is een maatschappelijk, maar ook een architectonisch vraagstuk. Mogelijke antwoorden zijn te vinden in voorbeelden uit het verleden, slimme plattegronden, trefzekere details en nieuwe gemeenschappelijke woonvormen. Dat blijkt in het nieuwste magazine Goed wonen.

Sprekers

Op 31 januari brengen we de editie tot leven in Pakhuis de Zwijger met enkele woningbouwexperts. Hoofdredacteur van de Architect Merel Pit modereert het programma. Aanwezig bij deze avond zijn:

Bernard Smits is bestuurder van Woningbouwvereniging Gelderland. Vanuit die positie zet hij zich in voor collectief wonen in zelfbeheer. Hiernaast is hij de medeoprichter van Cooplink, de landelijke vereniging voor wooncoöperaties. Hij noemde die woonvorm naast koop en huur ‘dé derde woonvorm’, tijdens een interview met Charlotte Thomas.

Chandar van der Zande is voorzitter van de bekendste wooncoöperatie van Nederland: De Warren. Vijftig bewoners bouwden samen een woongebouw met Natrufied Architecture. De 36 wooneenheden zijn 20 tot 70 vierkante meter groot en delen het sanitair en de keuken.

Gus Tielens, architect en samen met Mike Korth oprichter van korth tielens architecten. Het bureau werkt voornamelijk aan bruggen en woningbouw. Bij beide opgaven draait het om het maken van stukken stad ‘waar we in geloven’, vertelde Tielens in een interview met de Architect. Recente voorbeelden van sociale woningbouw van het bureau zijn Spaarndammerhart in samenwerking met Marcel Lok_Architect en de Eenhoornblokken.

Architect Marieke Kums richtte in 2010 STUDIO MAKS op, nadat ze klaar was met haar studie aan zowel het MIT in Boston als de TU Delft. Het internationale ontwerpbureau wil nieuwe omgevingen creëren voor allerlei soorten mensen, op elke denkbare schaal: van stedelijke regio’s tot steden en van gebouwen tot kunstinstallaties, maar ook woningbouw. Kums behoorde in 2018 tot de veertig meest veelbelovende architecten van Europa.

Marcel Barzilay is architect, afgestudeerd in restauratie en hergebruik. Na zijn studie werkte hij in Namibië en Twente aan een breed scala projecten: onderwijs- en zorggebouwen, stedenbouwkundige plannen en interieur, maar ook woningbouw. In 2016 richtte hij het bureau MB/a op en in 2018 Barzilay+Ferwerda woon+wijkvernieuwers, samen met Ruben Ferwerda. Het duo specialiseert zich in de jarenzestig- en zeventigstad.

Vincent van der Klei is oprichter van en partner bij Studioninedots. Het bureau heeft zich ontwikkeld in het transformeren van complexe, stedelijke locaties, waar ze de gebouwde omgeving vervlechten met het sociale weefsel van de stad. Een recent voorbeeld hiervan is sociale woningbouwcomplex De Jakoba in de wijk Overhoeks in Amsterdam-Noord.

Fotograaf David Meulenbeld stelt een slideshow samen van de foto’s die hij maakte in Kattenbroek, de fantasierijke woonwijk in Amersfoort van stedenbouwkundige Ashok Bhalotra uit de jaren tachtig. In de woonwijk stuitten hij en redacteur Charlotte Thomas op onder meer woningen met kattenoren, ‘ruïnewoningen’ en een bastion van een brandweerkazerne.

Het CPO-platform Nijmegen organiseert een inspiratie-avond op 1 februari in Nijmegen

‘Inspiratie-avond wonen zonder grenzen(2)’

Op 18 maart 2023 Heeft het CPO-platform Nijmegen een eerste Inspiratie dag ‘wonen zonder grenzen georganiseerd’. Op donderdagavond 1 februari 2024, organiseren we in samenwerking met gemeente Nijmegen de tweede inspiratieavond!

Het is een bijeenkomst die gericht is op oriëntatie en ondersteuning van mensen die op zoek zijn naar nieuwe vormen van wonen en er veel vragen over hebben (kleiner, duurzamer, samen).

We organiseren ‘ronde tafelgesprekken’ rondom vier thema’s.

• Gemeente-initiatieven
• Wooncollectief zoekt leden en v.v.
• Een CPO worden, wat komt erbij kijken
• Info over wooncoöperaties/collectieven opzetten

Wil je meer weten, heb je vragen, kom dan op 1 februari 19.30 uur naar Roomsch Leven (Heijendaalseweg 239) en geef je op via https://shorturl.at/kuvK8

Het CPO-platform Nijmegen

Artikel 22 van de Grondwet: Bevordering van voldoende woongelegenheid is voorwerp van zorg der overheid.

Decennialang is bovenstaande taak verwaarloosd door opeenvolgende kabinetten. Een heilig geloof in de markt heeft een ongekende wooncrisis veroorzaakt, waar de gevolgen nog lang voelbaar zullen zijn.

De overheid zal de regie moeten terugpakken, en wat ons betreft ook veel meer ruimte overlaten aan bewoners om hun leefomgeving vorm te geven. In deze uitzending van Tegenlicht een aantal mooie voorbeelden van creatieve oplossingen die ons uit deze crisis kunnen leiden.

Wonen

Cooplink gaat weer kennis delen. Woensdagavond 25 oktober praten we over ‘Rechtsvormen’. Welke rechtsvorm(en) zijn mogelijk voor bewonersinitiatieven en waarop baseer je je keuze dan?

Een wooncoöperatie heeft altijd een rechtspersoonlijkheid, denk aan een vereniging, stichting of coöperatie. Welke het wordt heeft gevolgen voor je besluitvorming, maar bijvoorbeeld ook voor financiering, subsidies en belastingen. Wil je weten welke combinaties slim zouden kunnen zijn? Doe dan mee.

Online sessie
De sessie is online via Zoom. De inlogcodes ontvang je na aanmelding per mail. Voor leden is de sessie gratis, niet-leden krijgen een open betaalverzoek. Je bepaalt dus zelf wat je betaalt. Of je wordt snel lid!

Meld je snel aan
De sessie is al aanstaande woensdag maar je bent zeker nog van harte welkom. Laat je ons even weten bij welk wooninitiatief jij betrokken bent? En in welke plaats of regio? Hebben jullie al een naam? 

Graag tot 25 oktober!

Darinka Czischke is Associate Professor Housing and Social Sustainability aan de TU Delft en doet onderzoek naar alternatieve woonoplossingen. Op 24 oktober lanceert ze samen met Marije Peute en Sarah Brysch het boek ‘Together, ruimte voor collectief wonen’. Het is een verzameling van essays, data en casestudies in Nederland en andere Europese landen. In het boek worden de mogelijkheden van collectief wonen in kaart gebracht, welke uitdagen in het verschiet liggen en hoe deze te overwinnen.

https://www.collectievekracht.eu/collectievenlab/nieuws/2566983.aspx?t=%E2%80%98Ook-collectief-wonen-kan-nog-democratischer%E2%80%99-

12 OKTOBER van 13.00 – 16.00 uur

Het “Oude RKZ” in Groningen is met 250 bewoners misschien wel de grootste woongemeenschap van Nederland. En al sinds 1979 een bruisend geheel van woonruimten, ateliers, horeca en cultuur.

Deze ‘beheercoöperatie avant la lettre’ huurt het enorme voormalige ziekenhuis van woningcorporatie Nijestee en regelt het beheer en onderhoud helemaal zelf. En zij zorgt tegelijkertijd voor fijne en betaalbare woonruimte waarin bewoners, jong en oud, samenwonen, samenwerken en samen allerlei activiteiten organiseren. Zorg en aandacht voor elkaar is vanzelfsprekend.

Al meer dan veertig jaar lang staan zelfregie, zelfbestuur en zelfbeheer bij het ORKZ hoog in het vaandel. Hiermee bouwden de bewoners een ongekende schat aan ervaring op waar nieuw te ontwikkelen woonvormen veel van kunnen leren.

Wat deze vorm van beheer in de praktijk betekent, gaan we ontdekken tijdens onze excursie op 12 oktober, georganiseerd door ZorgSaamWonen en Cooplink in samenwerking met het ORKZ.

• • • • Het PROGRAMMA

        13.00 uur   Inloop en lunch in het Dagcafé

        13.30 uur  Welkom, kennismaking en introductie door Cooplink / ZorgSaamWonen

        13.50 uur  Korte introductie door ORKZ

        14.00 uur   Rondleiding over het complex ORKZ

        15.00 uur  In gesprek…..

                           Hoe hou je de relatie woningcorporatie – beheercoöperatie gezond?

                                over transparantie, vertrouwen en wederkerigheid

                           Hoe blijf je als beheercoöperatie up-to-date?

                                over bewonersbetrokkenheid en maatschappelijke veranderingen

        16.00 uur  Afsluiting met een drankje

Aanmelden kan via de website van Cooplink:

Vorig jaar werd bij de algemene beschouwingen aangekondigd dat de overheid steunmaatregelen zou optuigen voor huishoudens in verband met de gestegen energiekosten. Op dat moment was er nog niets bekend over regelingen voor woningen met blokaansluiting, dat wil zeggen één centrale warmtebron of elektriciteitsmeter voor meerdere woningen/eenheden/kamers. Dat betekende dat het leeuwendeel van onze huurders buiten de boot viel.

In februari heeft op de website van de WBVG het nieuwsitem ‘Tegemoetkoming Energiekosten’ gestaan waarin het volgende stond te lezen: ‘Zoals eerder al aangekondigd gaat het kabinet ook wat doen in tegemoetkoming van energiekosten voor huizen met blokverwarming en/of blokelektriciteit. Het prijsplafond sluit niet altijd goed aan bij huishoudens die een blokaansluiting voor gas, warmte of elektriciteit hebben. Het kabinet werkt daarom met spoed aan een regeling om ook deze groep te helpen met de hoge energieprijzen.’

Begin april is er daadwerkelijk een regeling vastgesteld, genaamd ‘Tijdelijke Tegemoetkoming Blokaansluiting (TTB)’. Vanaf eind april was het mogelijk om aanvragen in te dienen. We adviseren jullie om, als jullie nog géén aanvraag hebben gedaan, dit alsnog te doen. Het is tot 31 oktober 2023 mogelijk om van deze regeling gebruik te maken, daarna niet meer. Hieronder vind je de link waarmee je meer informatie over de regeling en de voorwaarden kunt vinden: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/koopkracht/vraag-en-antwoord/hoe-vraag-ik-tegemoetkoming-aan-voor-de-energiekosten-bij-een-blokaansluiting

Ter info, één pand heeft inmiddels de aanvraag gedaan en ook daadwerkelijk een teruggave gehad. Uit die ervaring bleek dat het weliswaar wat tijd en inzet kost om de aanvraag juist in te dienen maar ook dat het zeker mogelijk is en dat de teruggave loont. Succes! 

Op 12 juni 2023 is Ward Martens na een kort ziekteproces overleden. Ward woonde al geruime tijd met zijn gezin op het Dobbelmannklooster en zal door ons herinnerd worden als een warm, fijn mens.  We zulle hem missen en wensen zijn gezin, familie, vrienden en alle medegebruikers/bewoners van het klooster  veel sterkte met het verwerken van hun verlies.

Kaart Ward

Burgercollectieven hebben de wind in de rug, maar dit wil nog wel een botsen met de systeemwereld. Wij werken er hard aan om  ervoor te zorgen dat burgers de regie krijgen over hun eigen leegomgeving. . Daarin staan we niet alleen. Een mooi voorbeeld is Ecodorp Boekel. Er is gelukkig veel belangstelling voor dit project, ook vanuit de overheid.

Momenteel zijn er 4000 burgercollectieven, waarvan zo’n 1400 wooncoöperaties.  WBVG groeit intussen ook gestaag verder. Zo worden er de komende tijd twee nieuwe projecten, in samenwerking met onze partners Woonwaarts en Oosterpoort, opgeleverd: Calimero en Babylon. Nieuws hierover volgt snel.

De initiatiefnemer, Ad Vlems, was systeembeheerder in Tilburg. Zijn vrouw Monique is accountmanager. Ze begonnen een burgercollectief. Met een paar andere families staken ze hun hele hebben en houwen in het project. Daarna gingen ze crowdfunden en vonden ze subsidies.

Nu is ecodorp Boekel een feit. Iedereen is verhuisd, de statushouders zijn gearriveerd, en vier mensen voor wie het collectief mantelzorgt. De eigen energievoorziening draait, de voedseltuin is groen, het buurthuis vordert. ‘Vorig jaar hebben we met een rondleiding per week 1.100 mensen op bezoek gehad, dit jaar geven we wekelijks twee van die rondleidingen’, zegt Ad Vlems. Hij is al drie keer in Brussel uitgenodigd om een presentatie te geven bij het Economisch en Sociaal Comité van de EU en hij adviseert inmiddels het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Vorige maand wonnen ze een Europese duurzaamheidsprijs.

‘Paddestoelen’

Andere gemeenten willen weten hoe je burgercollectieven zoals die in Boekel kunt ondersteunen ‘zonder ze dood te maken’ met een teveel aan bureaucratie, want ze groeien ‘als paddestoelen’. Dit in de woorden van Godfried Engbersen, hoogleraar sociologie aan de Rotterdamse Erasmus Universiteit.

Hij sprak vrijdag in Eindhoven op een dag voor burgercollectieven die was georganiseerd door Collectieve Kracht, het platform dat hoogleraar Tine de Moor van de Rotterdam School of Management opzette om burgercollectieven te bestuderen en tegelijkertijd verder te helpen. Nederland telt er naar schatting al ruim 4.000.

Engbersen wijt de snelle groei aan wat hij ‘de laag-vertrouwensamenleving’ noemt; een maatschappij waar het vertrouwen in de overheid laag is. ‘Want om samen te werken moet je elkaar vertrouwen, en daar is tussen de overheid en burgers iets mis aan het gaan.’

De 4.000 Nederlandse burgercollectieven bestaan nu uit zo’n 1.400 wooncoöperaties waar mensen samen woningen huren of kopen, ontwikkelen of beheren. Er zijn 705 energiecollectieven met eigen windmolens of zonnepanelen; 646 broodfondsen waar zelfstandigen elkaar bij ziekte verzekeren en een kleine 1.500 zorgcoöperaties met alles van crèche tot aanleunwoning met zorg, door zzp’s die door het collectief zijn ingehuurd. En dan zijn er nog tientallen landbouwcoöperaties, waarin burgers bijvoorbeeld boeren ondersteunen bij verduurzaming.

Covid was niet de oorzaak van het lage vertrouwen, zegt Engbersen, die een onderzoek naar de maatschappelijke impact van de pandemie leidt. ‘Covid was de contrastvloeistof, het maakte problemen zichtbaar die al lang bestonden.’

Ingewikkelde taal

Neem de ‘kaalslag in het sociale domein’ die de overheid al eerder veroorzaakte door tal van voorzieningen te sluiten of af te stoten, zegt hij. Veel burgercollectieven weten hoe ze de zaken beter kunnen organiseren om woningen, energie en zorg op peil te houden en het onderling vertrouwen te herstellen. ‘De vraag is nu wat daarvoor een goede publieke infrastructuur is’, zegt Engbersen. ‘Want u bent geen doorsnee.’

De leden van burgercollectieven die naar Eindhoven zijn gekomen zijn merendeels witte mensen van middelbare leeftijd die hebben doorgeleerd. Maar net als in het ecodorp in Boekel lijken ze niet van plan hun privilege voor zichzelf te houden. In een workshop voor energiecollectieven vertellen vrijwillige energiecoaches hoe ze in Haarlem stadgenoten helpen de ingewikkelde taal van verduurzaming te doorgronden (‘soms moet ik uitleggen wat ‘subsidie’ betekent’). Velen kennen hier de website ishetb1.nl waar je woorden kunt intikken om te testen of wat je wil zeggen ook begrijpelijk is voor iedereen.

Het hoofddoel van de meeste collectieven mag dan welbegrepen eigenbelang zijn, het nevendoel is vaak het versterken van saamhorigheid en een netwerk waar mensen weer op durven vertrouwen. In een pauze vertelt Wilhelmina Hoedjes van energiecollectief Weert Energie hoe de 550 leden de winst van hun zonnepark opsparen om als energiesubsidie aan de minima van Weert uit te keren. ‘Dat zou de gemeente regelen, omdat ze ons door de privacywetgeving niet mogen vertellen om wie het gaat. Alleen heeft de gemeente het geld nog steeds niet uitgedeeld’, zegt Hoedjes.

Gemor

Ambtenaren moeten vaak wennen aan de onconventionele aanpak van burgercollectieven, daar wordt in Eindhoven veel over gemord. ‘Maar de overheid moet ook zorgen voor rechtmatigheid, voorspelbaarheid en rechtsgelijkheid’, legt bestuurskundige Karin Geuijen van de Universiteit Utrecht ‘als advocaat van de duivel’ nog maar eens uit. ‘Dat is natuurlijk het dubbele van bureaucratie’.

In de vanouds arme Afrikaanderwijk in Rotterdam richtten bewoners tien jaar geleden de Afrikaanderwijk Coöperatie op, die hun met onder meer een eigen atelier, schoonmaakdienst en catering het werk verschaft waar ze elders niet meer op kunnen rekenen. Alle ongeveer 100 leden ontvangen zo een inkomen uit de coöperatie. Medeoprichter Annet van Otterloo zegt nuchter aan een zaal die aan haar lippen hangt: ‘Ik ben opgegroeid met het idee dat de overheid voor je zorgt. Bij ons in de coöperatie werken veel mensen die de overheid inmiddels als een gevaar beschouwen.’